Nga rrjedhin shqiptarët?

22.02.2014 (komentet: 0)

Artikull i përkthyer i publikuar në ueb faqen Fjala ruse

Aktivizimi i faktorit shqiptarështë një nga çastet kryesore të zhvillimit të situatave në Ballkan, ndërsa ngarolet kryesore në këtë lojë zë edhe pyetja e prejardhjes së popullit shqiptarë.Historianët kryesor shqiptarë nuk dyshojnë në rrënjët direkte dhe të thella ilire të shqiptarëve. Ekzistojnë dhe një rend i teorive pseudo shkencore, mes të tjerash edhe ajo që Shqiptarët rrjedhin nga territoret e Rusisë së tanishme."Fjala ruse" tenton ta zhdërvjellë aspektin historik, gjeopolitik dhe etnologjik të kësaj pyetje të komplikuar.

 


23 janar 2014 Petar Iskenderov 



Të rinjtë shqiptarë nga Kosova mbajnë maskën me motive të flamurit shqiptarë në shënimin e 100 vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë në Prishtinë.
Burimi: Reuters

Të rinjtë shqiptarë nga Kosova mbajnë maskën me motive të flamurit shqiptarë në shënimin e 100 vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë në Prishtinë. Burimi: Reuters

 

 

Liderët e partive shqiptare dhe të lëvizjeve theksojnë të gjitha synimet ambicioze që formulohen në linjën me idetë shqiptaria e madhe dhe i përdorin ato si teza të arsyetimit propagandistik që Shqiptarët janë pasardhës të drejtpërdrejtë të ilirëve, banorë të lashtë të Ballkanit. Historianët kryesor shqiptarë nuk dyshojnë në rrënjët direkte dhe të thella ilire të shqiptarëve, bazuar në atë që etninë e vet e trajton si populli të lashtë autoktonë të Ballkanit. Megjithatë, konceptim i tillë nuk ekziston as në historiografinë ruse, e as në atë serbe. Përkrahësit e saj, nga njëra anë, shpesh në mënyrë tendencioze i përkthejnë dëshmitë ekzistuese historike, dhe nga ana tjetër ashpër i injorojnë burimet kryesor edhe faktorët kryesor të formimit të etnisë shqiptare që nuk përshtaten meteoritë e tyre. Për shembull, duke injoruar islamizimin e serbëve, dhe kjo është një nga elementet më të rëndësishme të etnogjenezës shqiptarëve të Kosovës dhe është e lidhur direkt me problemin kyç të historisë etnike të Kosovës, d.m.th. çështja e origjinës dhe identitetit të përkatësisë etnike shqiptare. Për shkak të kësaj ekziston nevoja për një analizë më të thellë të kësaj teme.

Imazhe të zhvendosjes së njerëzve në Ballkan që është krijuar gjatë shumë shekujve, duke i dhënë të rritet në një diskutim shumë të mprehtë mes përkrahësve të origjinës ilire dhe trake të gjuhës shqipe, dhe në një kuptim më të gjerë, në mes të përkrahësve të teorisë së rrënjët autoktone ilire të kombit shqiptar dhe të kundërshtarëve të tij të papajtueshme Këto konflikte janë të ushqyer nga fakti se për shkak të burimeve të pakta të dokumentuara jashtëzakonisht e vështirë për të përcaktuar marrëdhëniet ndërmjet elementeve të gjuhëve ilire dhe trakase.

 

Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë (28 nëntor 1912). Fotografinga burime të lira. (fotografi nga përvjetori i parë)

Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë (28 nëntor 1912). Fotografinga burime të lira. (fotografi nga përvjetori i parë)

 

 

Zhvillimi bashkëkohor i situatës rreth Kosovës dhe regjioneve të tjera në Ballkan me banorë shumicë shqiptarë e aktivizojnë çështjen e prejardhjes së etnisë shqiptare, për formimin e hartave bashkëkohore etnografike të gadishullit Ballkanik dhe perspektivat e zhvillimit të mëtutjeshëm të tij. Në lidhje me këtë nuk do të ishte e tepërt të theksohet se islamizimi i popullsisë serbe në masë të madhe është baza historike për zhvillimin e lëvizjes kombëtare shqiptare, dhe për këtë arsye parakusht për marrjen dominimin e nevojshme të përkatësisë etnike shqiptare. Ky islamizim është bërë deri në fund të shekullit XIX në rajonin me banorë të përzier serbo-shqiptar. Lëvizja kombëtare shqiptare kryesisht është zhvilluar në zonat ku elementi serb ishte i rrallë dhe i ndarë për shkak të shpërnguljes së popullsisë sllav pas humbjes së koalicionit anti-turk më 1690 dhe 1737. Por në mes të shekullit XIX procesi i islamizimit të serbëve sllavo-ortodoks mori shkallën dhe karakterin e proceseve të ngjashme që në shekullin 17 dhe 18 janë prekur serbët katolike në rrethinat e Prizrenit dhe të Gjakovës. Atëherë në ekzistimin e kombit shqiptarë nuk kanë folur as liderët e lëvizjes kombëtare shqiptare, ashtu që serbët që e kanë pranuar islamin janë regjistruar si turq. Megjithatë, ashtu që serbët turqizuar më vonë kanë përbërë një pjesë të rëndësishme të grupit etnik shqiptar që është në fundtë XIX shekullit të ngritur çështjen e të drejtave të tyre.

Isa Boletini - një nga liderët radikal shqiptarë nga koha e arritjes së pavarësisë.

Isa Boletini - një nga liderët radikal shqiptarë nga koha e arritjes së pavarësisë.

 

Procesi i islamizimit para së gjitha ka zënë popullatën mashkullore të popullsisë serbe. Madje edhe në regjistrimin e popullsisë serbe në 1848. U vu re se Islamizimi nuk është përqafuar plotësisht popullsinë serbe në zonën e Shkodrës, Belo Polje dhe Novi Pazar, por procesi ishte duke u zhvilluar. "Gazeta e lexuesve të Beogradit" më 12 mars 1848 paraqet fotografinë në vijim.  Në këto zona ka shtëpi të tilla ë të cilat gjenden dy vëllezër, por njëri i beson Krishtit, e tjetër Muhamedit, njëri adhuron, e tjetri pagëzohet. Në disa shtëpi ka deri në tre vëllezër, që të tre mbahen të jenë turk, ndërsa babai i tyre është serb, dhe ashtu djemtë adhurojnë, ndërsa babai pagëzohet; ndërsa kur vjen Bajrami, të gjithë së bashku e festojnë, babai shkon në kishë, a djemtë në xhami. Në këto zona, dhe ajo mund të gjendet që dy vëllezër turk që jetojnë në një shtëpi për një grua mban një femër të demit (lopë) dhe tjetra e krishtere, dhe një emër Ana, një Nazija e dyta. "Procesi i zgjerimit të grupit etnik shqiptar në dëm të elementit serb ishte veçanërisht intensive në Metohi (Dukagjin) dhe rreth Prizrenit, si dhe në jug të maleve Sharr.

Situatë e tillë gjithashtu ka dhënë shkak edhe shkencëtarit dhe publicistit të njohur serb Jovan Cvijic se kaherë ka shprehur edhe qëndrimin skeptik të "vlerës relative" të parimeve etnografike në krahasim me "vetë-vetëdije historike dhe kombëtare."

Me Cvijiçin është pajtuar edhe një varg i ekspertëve dhe diplomatëve rus të asaj kohe, ndërsa mes tyre edhe Aleksandar Petrajev, konsull në Valoni (Vlorë) dhe delegati i Rusisë në Komisionin Ndërkombëtarë në Shqipëri, cili theksonte që "Shqiptarët në Serbinë dhe Maqedoninë e Vjetër... në masë të madhe të rasteve duhet t'i trajtojmë si sllavë të turqizuar ose të shqiptarizuar". Ai me raportet etij shpesh herë e ka vërtetuar që ndikimi i faktorit shqiptarë në Kosovë dhe në tërësi Ballkanin është duke u shtuar, dhe ka tërhequr vërejtjen në këtë rrezik."Populli shqiptarë, i cili nuk ka luajtur asnjëherë rol politik, nën sundimin turk po fiton fuqi të tillë, që të del jashtë trojeve të tyre, duke zgjeruarkufijtë e tyre dhe duke absorbuar popullsi të tjera me të kaluara të lavdishme historike", shkroi Cvijiç, 1912. Në lidhje me kalimin e serbëve të Kosovës në islam raporton në raportimet e veta edhe Ivan Jastrebov, konsull në Prizren dhe një nga ekspertët kryesor rus për këtë çështje. Raportet e tij përmbajnë kategori interesante etnike siç  janë "serb dhe bullgarë të arnautçum". 

 

Nëna Terezë është një nga anëtarët më të njohur të popullit shqiptarë - ndonëse nuk i takon shumicës myslimane. Burimi: AP.

Nëna Terezë është një nga anëtarët më të njohur të popullit shqiptarë - ndonëse nuk i takon shumicës myslimane. Burimi: AP.

 

 

Megjithatë, që në fillim të shekullit XX, një numër i diplomatëve rusë kanë sfiduar pikëpamjen sipas së ciliës një pjesë e konsiderueshme e grupit etnik shqiptar kanë origjinë serbe. Një nga ata është konsulli në Mitrovicë Sergej Tuholka. Aj ka cituar që shqiptarët, sipas mendimit të tij. "padyshim të prejardhjes ariane". Ka shumë të ngjarë, ata prej kohërave të lashta jetojnë në malet në anën perëndimore të gadishullit Ballkanik." Megjithatë, edhe Tuholka flet mbi procesin e shqiptarizimit të serbëve, duke theksuar që katolikët nga fshati Janjevë në rrethin e Prishtinës, "me prejardhje serbe dhe flasin vetëm serbisht, edhe pse klerikët mundohen t'i shqiptarizojnë me ndihmën e kishës dhe shkollës". Në këtë kuptim, është me vend mendimin e Julija Ivanova, një nga etnografet dhe ballkanologia kryesore ruse. Kjo tregon për vështirësitë objektive me rastin e përcaktimit të vijës ndëretnike në rajon për shkak të historisë së saj të veçantë shumë shekullore. "Në ato kohëra popullata nuk ka pasur përfaqësim të qartë mbi përkatësinë të këtij ose të atij grupi etnik", shkruan Ivanova. "Në kohën otomane, gjithashtu, gjatë gati pesë shekujsh, statusi ligjor i një individi përcaktohet nga përkatësia fetare e tij.  e drejta për pronë, shërbimin ushtarak (të tjerët iu është dashur të paguajnë tatim të veçantë), për t'u angazhuar në zejtari të caktuara dhe tregti, aftësia për të kryer detyrat e caktuara administrative dhe shumë më tepër. Shumë përfaqësues të popujve ballkanik kanë pranuar islamin nën shtypjen e këtyre rregullave, në përpjekje për t'iu shmangur taksat veçanërisht të rënda, etj. Pronarët feudal e tokës në këtë mënyrë kanë mbajtur pronat dhe privilegjet e tyre, kështu që u janë bashkuar elitës osmane. "Situata është duke bërë gjithnjë e më komplekse për shkak të fuqive të mëdha gjithnjë e më shpesh kanë pyetur për ndodhitë në këtë zone dhe "vetë vendosin mbi fatin e banorëve të Ballkanit duke filluar nga interesat dhe dëshirat vetiake që kanë të bëjnë me hartën etnografike të kësaj periudhe."

 

Kjo, megjithatë, aspak si pengon shkencëtarëve shqiptarë. Ata ende përfaqësojnë tezën mbi Ballkanin si atdheu i lashtë Shqiptarëve, banorët më të vjetër të këtij rajoni. Eqrem Çabej, për shembull, në punimin e tij "Hulumtime linguistike" insiston në korrespondencën e formimit të arealit i gjuhës shqipe dhe territorin ku shqiptarët jetojnë sot, dhe kontaktet e popullsisë të bregdetit Adriatik jugor me romakët vendosur në periudha para formimit të provincës romake të Ilirisë. Edhe më konkretisht Ali Jakupi, një nga hulumtuesit më bashkëkohor kryesor kosovar. Ai nën "tokën historike shqiptare" nënkupton Shqipërinë si dhe gati gjithë territorin e ish-Jugosllavisë, dhe ai nxjerr në pah: "Shqiptarët pavarësinë dhe origjinën autoktone etnike e tyre të bazuar në historiografinë që është provuar në kohët e lashta dhe në të gjitha periudhat e mëvonshme."

 

Folklori bashkëkohor shqiptarë. Burimi: Reuters.

Folklori bashkëkohor shqiptarë. Burimi: Reuters.


 

Nga ana tjetër, kundërshtarët e kësaj pikëpamjes, në mes të tyre gjenden Gustav Weigand,Vladimir Georgijev, Leonid Gindin, Oleg Shirokov dhe Ivan Popoviç, në bazë të afërsia e gjuhëve së hershme-shqip dhe Trake përbën hipotezën se paraardhësit e shqiptarëve jetonin shumë më larg në lindje të zonës ku ata jetojnë sot. Në bazë të etimologjisë, fonetikës dhe gramatikës së gjuhës shqipe mbi. Shirokov vjen deri te konkludimet që atdheu i hershëm i shqiptarëve ka qenë në Karpate, ku paraardhësit e tyre janë marrë me bagëtinë nomade, dhe së bashku me sllavët erdhën në lumin Danub (në lindje të Tisa), kaluan në bregun tjetër dhe erdhën në Maqedoni, dhe pastaj shkuan në perëndim të Gadishullit Ballkanik, ku ata kanë hasur popullsinë të latinizuar (dhe në territorin e Dalmacisë, ndër të tjera) dhe në kontakt ndodhur pasurimin e ndërsjellë të gjuhës, e cila tani është dëshmi e padiskutueshme afërsinë leksikor gjuha shqipe dhe rumune. Përveç kësaj, proto-shqiptarët kanë pasuruar gjuhën e tyre dhe përmes toponimeve karakteristike me banorët sllav në luginat e maleve ballkanike. Kështu  gjuha shqipe, sipas mbështetësve të kësaj teorie, u formuar me ndihmën e popullit rumun dhe dialekte latine e dialekteve ilire të Dalmacisë,  dhe të gjuhës së Kishës së Vjetër sllave. 

 

Një nga etnografët kryesor gjerman George Statmiller përfaqëson teorinë mbi prejardhjen "e maleve kontinentale" të shqiptarëve dhe konsideron që ata janë paraardhës "barinj-nomad" të cilën kanë jetuar të izoluar në hapësirat malore Mat  (pjesa qendrore e Shqipërisë së sotme) dhe kanë pasur vetëm kontakte sporadike me banorët tjerë të latinizuar përreth.

 

Shtëpia ku është mbajtur Lidhja e Prizrenit 1878 - 1881.

Shtëpia ku është mbajtur Lidhja e Prizrenit 1878 - 1881.

 

 

Teoritë e cekura paraprakisht shpjegojnë faktin që në burimet e shkruara Shqiptarët për herë të parë përmenden në shekullin XI, në lidhje me hapësirën e quajtur "Arbania" e cila është gjendur në hapësirat malore të pjesës qendrore të Shqipërisë.

 

Deklarata më të kujdesshme jep Miranda Vickers, një nga ekspertet kryesore bashkëkohore britanike në historinë e Shqipërisë. Ajo pranon origjinën "ilire " e shumë territoreve ku shqiptarët jetojnë sot, por nuk konsideron që është konfirmuar hipoteza e një "lidhje" të drejtpërdrejtë të elementeve të tyre në kulturën e sotme shqiptare. Sipas fjalëve të saja, "në tërësi mund të thuhet se ata në shekullin e shtatë para erës sonë ishin të karakteristikë të qenësishme të gjuhës dhe kulturë ilire, dhe se fiset që jetojnë në territori nqë është i njohur tani si Shqipëria ", por ajo nuk mund që me të njëjtën siguri e tillë të përcaktojë "nëse ata ishin paraardhës të shqiptarëve moderne".

 

Hajn Rot në mënyrë precize e përcakton etnogjenezën e shqiptarëve dhe hartën e arealit të tyre origjinal. Ai vë në dukje se çështja nuk ka më "dallimet midis asaj ilire dhe shqiptare". Po kështu, sipas mendimit të tij, nuk është kontestuese se shqiptarët e sotëm janë gjithashtu pasardhës të fiseve ilire "Albanët", të cilët jetonin në zonën e Arbanisë dhe fiset fqinje trakase, Dako-Mesiane, Mesianë, Dardanëve, Ilirëve të latinizuar, vllehtë sllavët. Sa i përket, "atdheut të hershëm" të etnisë së sotme shqiptare, Rot konsideron që hapësira malore qendrore e Shqipërisë në perëndim të Liqenit të Ohrit dhe qytetit Dibër në drejtim të zonës bregdetare të Draçit (Durrësit), kufizohet në lumin veri Mac (gabim: Mat), dhe në jug të lumit Shkumbin.

 

Një nga argumentet kryesore kundër teorisë mbi prejardhjen ilirike të shqiptarëve të Kosovë është mungesa e gjurmëve të përmendoreve shqiptare në territoret e Kosovës bashkëkohore dhe shumë qytete serbe, tempuj, manastire dhe rëndësinë e të tjera historike të kulturës materiale e serbëve në rajon, dhe gjithashtu faktin se shqiptarët deri në fillim të shekulli XX nuk kishin një gjuhë letrare. Për shembull, mjafton të theksohet që dokumentin programor të shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë nga Turqia, e miratuar më 28 Nëntori në 1912. Kongresi pan-shqiptare në Vlorë, dhe vetë Deklarata e Pavarësisë ishte e shkruar në gjuhën turke, pavarësisht nga vendimet "gjuhësore"  të Kongresit pan-shqiptare në Manastir. Delegatë nga Kosova dhe rajone të tjera të Ballkanit që atëherë kishin arritur në Vlorë,nuk e flisnin fare gjuhën shqipe. Qeveria e parë e Shqipërisë së pavarur, e cila është formuar atëherë është e detyruar që vendimet e tyre t'i shkruajë me shkronja turke, letra, sepse asnjë nga anëtarët e kabinetit qeveritar, Ismail Qemali e dinte alfabetin latin shqiptare.

Ekziston në historiografi dhe "teoria e ndërmjetme" e llojit të vet, e cila ia njeh shqiptarëve rrënjët ilire, por shumë në mënyrë indirekte dhe pjesërisht.Sipas kësaj teorie, shqiptarët si një entitet të ri etnik që u shfaq në fillim të Mesjetës për shkak të përzierje e elementeve të ndryshme të ilirishtja e vjetër, Dakët (dardane) dhe substratit trako-paleobalkanik. Me fjalë të tjera,ata nuk janë pasardhës të drejtpërdrejtë të ilirëve ose të Dardanëve. Meqë rafjala, drejt në këtë periudhë ishte procesi i formimit intensiv të shtetësisë serbe, ndër të tjera, në territorin e Kosovës moderne. Pranë Prizrenit dhe qendrave të tjera zejtaro-tregtare rol më të theksuar në këtë proces kanë luajtura edhe manastiret serb sllavo-ortodoks.

Në kuadër të kësaj teme nuk do të mospërfilim as ekspertët e të ashtuquajturës "Grupi Ndërkombëtar i Krizave". Kjo organizatë joqeveritare ngushtësisht është e lidhur me qendrat e pushtetshme perëndimore, dhe në veçanti me qarqet ushtarake dhe politike amerikane. Edhe ekspertë e saj në analizën më të re të procesit historik të formimit të ndërgjegjes kombëtare shqiptare janë të detyruar të vinte në dukje se "deri në fund të shekullit të XIX shqiptarët nuk u paraqitën në masë dhe ndjenjë të veçantë të identitetit kombëtar", në mënyrë që të gjitha "ndjenjat 'ringjallje kombëtare'" në mesin e shqiptarëve paraqet një fenomen relativisht të ri historik".

Ajo që duhet ta them diçka në lidhje me të ashtuquajturën versioni i "Kaukazit" të origjinës së Shqipërisë, në lidhje me "Shqipëria e Kaukazit"  të mëparshme. Madje edhe vetë studiuesit shqiptarë pohojnë se njësia shtetërore nuk ka të bëjë me "Shqipërinë e Ballkanit" dhe shqiptarët e Ballkanit. Sipas versionit më të mirë të argumentuar, në fillim banorët e Shqipërisë së Kaukazit ishin shqiptarë,anëtarë të fisit nga Kazakistani. Ishte një lidhje e 26 fiset që flisnin në gjuhët e degës Lezgin të familjen së gjuhëve në Dagestan.

Shqipëria e Kaukazit është krijuar në periudhën nga fundi i e shekullit II deri në mesin e shekullit I pare erës së re, kur në jug-lindje të Kaukazit paraqitur shteti i lashtë në territoret e Azerbajxhanit, Gjeorgjisë dhe Dagestanit të sotëm. Një seri e zonëve armene u i ka takuar perandorisë shqiptare 387, me rastin e ndarjes së Armenisë me Iranit Sasanidian dhe Perandorisë Romake. Mbretëria shqiptare e ka humbur pavarësinë e vet në shekullin V të erës së re, kur Shqipëria Kaukaziane është bërë provincë e shtetit Sasanidian, ku e ka marrë emrin persian Aran.

Me gjithë afërsinë etimologjike të gjitha këto ngjarje kanë asgjë të bëjë me shqiptarët e Ballkanit. Historiania Ksenija Trever, një nga ekspertët kryesor për këtë fushë, ka gjetur toponime "shqiptare" madje edhe në Itali dhe Skoci.Për shembull, "Albania" është emërtimi i lashtë për Skocinë, dhe pjesa më e madhe e ishullit kodrinor skocez të quajtur Arani. Në gjuhën latine ekziston fjala "albus", që nënkupton "bardhë". Është krejt e mundur që vetëm nga kjo fjalë rrjedhin toponimet "malore" në Kaukaz, Skoci dhe Itali.

E tillë është gjendja e tanishme e kërkimit në problemet e historisë së kombësisë shqiptare.Ajo nuk ofrojnë bazë për të folur në mënyrë të qartë në lidhje me shqiptarët si popull i lashtë i Ballkanit, të cili në këtë mënyrë i kalon të drejtat historik edhe etnike në Kosovë dhe zonave të tjera në një hartë të "Shqipërisë së Madhe" potenciale.

Peter Ahmedović Iskenderov është një kandidat i shkencavehistorike dhe hulumtues i lartë në Institutin e Studimeve Sllave të Akademisëruse të Shkencave.

Ndalohet kopjimi dhe ri-publikimi i përmbajtjeve të publikuar te"fFalë ruse", në pjesën apo në tërësi, në formë elektronike ose tëshkruar pa miratimin me shkrim të bordit editorial.

http://ruskarec.ru/politics/2014/01/23/odakle_poticu_albanci_27545.html

Pergaditi: Ahmet Murati

Kthehu mbrapa

Shto koment