Kur Tironsit luftonin çetnikët në Pizren

10.02.2015 (komentet: 0)

 

PhotoPrizren

Nga fundi i luftës së dytë botërore qenia shqiptare ishte më e rrezikuar se kurrë nga sllavët, si ata të vveshur nën petkun partizan ashtu edhe bandat çetnike që për shumë pak ditë do të shndërrohen në forcat partizane të Titos

 

Qershori i vitit 1944 në Prizren, që për ironi të fatit shqiptar do të përsëritet në Qershorin e vitit 1999, do të ketë një epilog të ngjashëm, me ndryshimin e vetëm se në vitin 1944 çlirimtarë do të jenë të rinjtë e Tiranës. Gjithçka tjetër do të përsëritet, shqiptarët e Prizrenit që të lumtur do ti presin çlirimtarët me lule, rrugët e mbushura me të rinjë dhe të reja, dhe djem Tirone përkatësisht Gjermanie në përbërje të KFOR-it që do ti dhurojnë një jetë të re pa çetnikë nëpër këmbë.


Ndërkohë në Kosovën lindore që në popull njihet si Lugina e Preshevës, Medvegjë, Preshevë dhe Bujanoc, për fat të keq, ishte dhe është një realitet i ndryshëm. Derisa në Prizren dhe Kosovë, padrejtësia që iu bë shqiptarëve me sundimin komunist u “korrigjua” përfundimisht në vitin 1999, në Luginë, rreziku që parashikohej në shattorin e vitit 1944 nga shqiptarët, dhe që rezultoi i drejtë, vazhdojnë ta mbajë të nënshtruar këtë popull. Partizanët çlirimtarë nën petkun çetnik, që kurrë nga shqiptarët e kësaj ane nuk u konsideruan si çlirimtar, arritën të shuajnë një rezistencë të fortë shqiptare për të vendosur një diktaturë serbe që për fatin e keq shqiptar vazhdon edhe sot; dhe për ironi të fatit, parrullat shqiptare që dominonin në Shtatorit e vitit 1944 vlejnë edhe sot, dhe janë e vetmja zgjidhje për Luginën: “Nuk e duam Sllavin; Nuk e duam shkavin; Nuk e duam Rusin; Komunistët janë pa fe; Duam larinë; Duam Shqipërinë…Rroftë Shqipëria!”

Apotheoza e vëllazëris shqiptare

Djelmënija Nacjonaliste Vullnetare e Kryeqytetit pritet me lot gëzim nga Populli Kosovar

PRIZEREND, Qershuer.
Asht krejt e pamundur që nji pendë njerzore t’a përshkruej, sado zbetas, harenë e pamasë, gëzimin e pakufi skenat e mallëngjyeshme t’emosjonit që karakterizojshin sot arritjen në Prizrend, në Kryevendin shpirtnuer të Kosovës Shqiptare, të vullnetarve, të Shqipërisë së vjetër, të cilët, n’emër të tanë djelmënisë nacjonaliste shqiptare erdhën sot kërtu për të tregue, jo vetëm në formë simbolike, se krejt mbanë populli shqiptar ndihet thellësisht solidar me popullin e viseve të lirume për mbrojtjen, deri në vdekje, të kufijve të padhunueshëm të Shqipnisë Ethnike.
Kemi pa sot, gjatë manifestimeve të vetvetishme të popullit kosovar, skena aq të mallëngjyshme, kemi pa gra burra, të rij e të reja, pleq e plaka, tue derdhun lot gëzimi kah shifshin djelmoshat e Shqipnisë t’ashtu quejtun “ e vjetër”, që, me pushkë në krah e me flakë në zemër, kishin ardhë në kosovë për të luftue bashkë me vllaznit e tyre kosovarë për mbrojtjen e kufijëve të shejtë t’onë.
Randësinë nuk e kishte numrin e këtyne luftëtarëve vullnetarë sa gjesti i tyne, sa shprehja e solidarësisë që në këtë rasë tregon gjithë populli shqiptar për vllaznit kosovarë dhe për çashtjen kombëtare ma kryesore të ditëve të sotshme të vështira, çeshtje që përmblidhet në dy fjalë të vetme: “Shqipni Ethnike”.
E kosovari e ka kuptue dhe e ka çmue randësinë e këtij gjesti simbolik dhe, me enthuaziazëm të papërshkrueshme, me gaz e lot të bashkuem, i ka ba sot vullnetarve t’ardhun nga Tirana dhe nga Shkodra nji pritje aqë të përzemerta dhe vllaznore, sa nuk ka, si thamë më sipër, pendë njerzore sado të stërvitun që t’a përshkruaj.
E le t’a dijë e le t’a shofë armiku shekulluer I racës shqiptare se në mbrojtjen e Kosovës Kreshnike, do të gjejë përpara kundra veprimeve të pabesë dhe barabare të tija, të ngrehun si një murë graniti, jo vetëm parzmat e njiqind mijë burraveqë, në çdo orë e në çdo çast, mund ti paravenë Kosova dhe Dibra, por edhe të gjithë aqë burrave trima të gjitha viseve tjera të shqipnisë, të cilët, me dërgimin e grupit të parë të vullnetarëve, këtë dishmuen.
Sot qyteti I Prizrendit gëdhin krejt I stolisur me flamurë kombëtarë dhe, ndërsa tregu po mbyllej me shpejti porsa arrijti lajmi I arritjes s’afërme të vullnetarëve, turma-turma populli po derdhej nëpër rrugë deri jashta qytetit për ti ba vllaznëve të tij t’ardhun nga të gjitha viset e shqipërisë nji pritje plot enthuziasëm.
Te ura jasht qytetit, në rrugën Kukës-Prizrend, vargu I automjeteve që siellshin vullnetarët arrijti n’orën 10 të mëngjesit. Këtu vullnetarët, mbassi u përshëndetën prej përfaqësisë së Rinisë Kosovare, u radhitën në formacion ushtarak e, në mes të brohoritjeve dhe duertrokitjeve frenetike të popullit, marsuen drejt qytetit, me flamur kombëtar në krye tue këndue me enthuziazëm hyman kombëtraë.
Në të hyeme të qytetit vullnetarët trima u përshëndetën nga auktoritetet  e vendit ndërsa nxansit e nxanset e shkollavet u hjedhshin lule tue brohoritun e tue këndue kangë atdhetare
Mbas fjalimit të mbajtun në kët vend nga Inspektori I Arsinit, u formue kortezhi me në krye auktoritetet e vendit, midis të cilave dalloheshin, Prefekti, Kryetari I Bashkisë, Komandanti I Regjimentit Kosova dhe auktoritetet e tjera civile dhe ushtarake. Ndjekeshin nxansat dhe nxënset e shkollave grupe të rinjsh dhe grupi I vullnetarëve, I komanduem nga Z.Dr. Seit Kazazi.
Kortezhi, tue kandue kangë atdhetare dhe I brohoritun  me nzetësi nga turma e popullit, arritji në sheshin Skënderbe, ku kishin dalë me e pritun Kryetari I komitetit Qendruer të Lidhjes së Dytë të Prizrendit, bashkë me Antarët e Komitetit.
Mbassi u radhitën anëve të sheshit nxanësit, vullnetarë dhe populli, mori fjalën Kryetari I komitetit Qëndruer atdhetari dhe irredentisti njohtun Z. Bedri Pejani I cili naltësoi gjestin kuptimplotë të vullnetarëve nacjonalista dhe theksoi vullnetin e papërkulshëm të hjithë popullit shqiptar me I mprojtun deri në vdekje kufijt e shejta t’Adheut shqiptar. Mbas tij mori fjalën Z. Tafil Boletini, Antar’ I Komitetit, tu ngulmue mbi solidaritetin vllaznor që I bashkon sot  të gjithë shqiptarët në luftën për mprojtjen e Atdheut.
Fjalimeve të Krenëve kosovarë u përgjegjën Komandanti I vullnetarve dhe një vullnetar tiranas, të cilët dënuen imperjalizmin allav që nën trajën e komunizmit, do të venë nënzhgjedhë të vet përsëri viset e shlirume dhe vuen në dukje enthuziasmin me të cilin e gjithë rinija nacijonaliste e Shqipnisë së Mesme dhe e Shqipnisë së jugut, e priti kushtrimin për luftë e shejtë kombëtare të këtyne ditëve në krahinën e Pejës tue shtue se djelmoshat shqiptarë vrapojnë me mija e mijanë qendrat e rregjistrimit, në cdo qytet, dhe presin me padurim rastin fatlum që të derdheshin gjakun për realizimin dhe për forcimin e Shqipnisë Ethnike.
Ma në fund, nji vajzë shkolle deklaroi në mes të enthuziazmit të përgjithshëm një vjershë të bukur atdhetare mbi Kosovën dhe mbi bashkimin e të gjithë shqiptarve.
Fjalimet, që shpesh u ndërprenë nga duartrokitjet dhe brohoritjet e zjarrta, banë të lotojnë jo pak vetë nga turma prej gëzimit e mallëngjimit.
Në mbarim të manifestimit sat ë vetvetishëm aq edhe enthusiast, turma u shpërnda ndërsa grupi I vullnetarëve ndjekun mbas pak kohe prej authoriteteve, u drejtue kah çentrali I elektrikut, ku, nën hije të rrapave, në nji bregore në buzë të lumit, u shtrue nji drekë ushtarake në të cilën merrshin pjesë edhe auktoritetet.
Gjatë drekës, nji grup I Rinisë prizrenjane, I dëfreu të pranishmit me kangë të bukuraatdhetare e, sidomos, me hymnin e ri kosovar Lorenc Antoni, hymën ky që sot u këndue për herë të parë nga kori mistik I Djelmisë së Prizrendit.
Në mbramje Djelmënia e Prizrendit dha një shfaqje theatrore për nderë të mysafirve shumë të çmuem, të cilët nesër do të nisen për Gjakovë e Pejë për t’arrijtur zonën e Ballit të luftës: kudo janë përgatitun manifestime të zjarrta mirënjohje për djelmoshat vullnetarë që kanë ardhun jo vetëm për të tregue solidarsinë e Rinisë nacjonaliste shqiptare me vllaznit kosovarë, sot që I kërcënon imperjalizmi pansllav, por edhe për të derdhun gjakun për kufijt e shejta të Shqipnisë Etnike të dëshirueme prej kaq breznive shqiptare.
/Bashkimi i Kombit, 21.06.1944/

Parija e Kryeqytetit shpreh solidarsinë e nxehtë të popullit me vëllaznit e Kosovës kreshnike

Kërtu poshtë po japim tekstin e nji telegram të nënshkruem prej të tanë paresisë së Tiranës, drejtue Lidhjes së Dytë të prizrendit:
“Sulmi I ri kundër krahinave Shqiptare të Kosovës përtrin në popullsinë e kryeqytetit kujtimin e idhët të ngjarjes së Bihorit. Jemi me zemër e shpirt pranë burrave që kanë rrokë armët me I ba ball kësaj vale të re barbarije. Që synon shfarosjen e nji popullsije së pafajshme e që nuk kërkon tjetër veçse me jetue e lirë dhe e qetë në trojet e veta stërgjyshor”.

Qe parësija nënshkruese e telegramit:

Halil Mëniku, Qazim Mulleti, Murat Begeja, Ramazan Jarani, Theodor Çeka, Sotir Dushi, Xhemal Mëniku, Haxhi Qamil Turkeshi, Tahir Gjinali, Selman Petrela, Rifat Tartari, Midhat Llagami, Filip Guraziu, Ali Kaceli, Mezar Sopoti, Hysen Berxolli, Beqir Ajazi, Mema e Kullezi, Tahir Gjinali, Roji e Dizdazi, Sadik Kazazi, Abdulla Alija, Ali Jarani, Mehmet Kazazi, Vlazën Pogu, Zaharija Jorgoni, Gjon Laca, R. Kondi, Mazar Selfo, Petraq Canso, Ismail Tugu, Ali Baba, Begolli-Kryeziu, K. Erebara, V. Spahiu, Dushi, Hambi Dibra, Hamza Filja, D.Sanso, Hamdi Zaimi, Ramazan e Hider Muça, Murat Gjeshi, Libraria Lumo Skendo, Fetah Rasim, Vllazen Pepa, Eqerem Zeqa, Adem Borova, Beqir Qosja, Sh. Çaushi, Halit Balla, Fadil Kotoni, K. Ballamaçi, Abdulla Qorpesha, Shaqir Fila, Irakli Kamber, Mustafa Keçi, Ali H. Mjolli, Qazim Tusha, Vesim Kokalari, Nebi Rizvanell, H. Bakalli, Ibrahim Begeja, Sul Bylyku, leonidha Qirjako, Reshat Mema, Qazim Tugu, Demneri e Kërluku, Guljem Lluka. /11.06.1944/
Bujanoci
Bujanoci lufton kundër çetnikëve-partizanë

Shqiptarët në mbretërin e Jugoslavisë nuk gëzonin drejta më elementare qytetare, njerzore dhe kombëtare. Diskriminimi i tyre bëhej në çdo fushë dhe në çdo hap. Në fshatërat etnikisht të banuar me shqiptar mësuesi ishte Serb dhe mësimi zhvillohej në gjuhën serbe. Nxënësit i porosisnin edhe në shtëpi të flisnin serbisht. Në Bujanoc, Preshevë dhe Medvegjë pozita e tyre ishte edhe më e vështirë. Popullatës iu ishte mërzit jeta nën zhgjedhën Serbe. Të bezdisur nga diskriminimi i rëndomtë preokupimi i tyre kryesor ishte çlirimi i Bujanocit e Preshevës nga Serbo-Jugosllavët e bashkimi me Kosovën. Largimi i Bullgarëve nga Bujanoci e Presheva që pritej me padurim ishte rast i volitshëm për ta marr Shqiptarët Bujanocin e Preshevën. Aspirata të njejta kishin edhe serbët. Bullgarët të ngarkuar mirë me atë që kishin plaçkitur nga popullata shqiptare nga Bujanoci u larguan në drejtim të Kumanovës, Egri Pallankës ( Kriva Palankës) për Bullgari. Më 07.9.1944 në  Bujanoc hynë partizanët.

Mitingu i Bujanocit dhe Tërnocit  
Komunistët ishin të prirur për propagandë, organizimin e mitingjeve mbajtjen e  fjalimeve të zjarrta e dhënies së premtime të kota popullatës. Synonin tek ndëgjuesit të lën përshtypje sa më të mirë. Më 7 shtator 1944  ftuan popullatën me lule të presin hyrjen e partizanëve në Bujanoc dhe“çlirimin” e Tij nga okupatori Bullgar. Popullata detyrimisht ishte e obliguar ti përgjigjej thirrjes. Ata pak njerëz që ishin dalë për të prit partizanët tërësish u dëshpruaran me at që panë.
Në Bujanoc marshuan një numër i vogël partizanësh, me përfaqësues të Komitetit të rrethit, njësitë e komandës së vendit në krye me komandantin Rade Dimitrijeviç. Vite të tëra duke u fshehur nëpër malet e Pçinjës në Kozjak etj. tani edhe në qytet dukeshin si të egër. Me opinga e të shqyer, pushkët në krah pa rripa, por të lidhura me toja e sixhima lënin përshtypje të mjerueshme tek popullata e dal me i pritë.
Pas marrjes së qytetit menjëherë filluan formimin e organeve qeverisëse ushtarake dhe të institucioneve civile. Po të njejtën ditë në Bujanoc u mbajt mitingu në të cilën folën: Abdulla Krashnica në emër të Komitetit të rrethit të PKJ, Stojçe Jovanoviq, dhe Dushan Iliç Tojaga. Nga Bujanoci Abdullahu shkoj në Tërnoc  me 200-300 partizanë, rrëfen Mexhid Qeimi. Po sa arrin në Tërnoc, menjiher te çesma e Terzive, mlidhen parija e fshatit: Velija i Jonuz-agës, Dina i Habimit, i biri Zejnullahu-Zunka, Saba i Veselit, Sulejmani(Culi) i Molla Osmonit, Sallka i Habimit, Rexhepi Qerimit, Rasim Shabani,Sali Veseli i Terzive. Burrat e tubuar vendosin me kundërshtu kërkrsën e Abdullahut për formimin e një brigade cila do të shkonte me “çliru” Kosovën. Por, kush me guxu me shku me i thanë kët Abdullahut. Pasi e vën allltin në shokë vullnetarish lajmërohet Rexhepi i Qerimit. Në ndërkoh qendra e Tërnocit ish mbush me burra. Nga kafja e Agës Jakup të Osmanajve gjerë te objekti  i bashkësisë lokale të sotme ishin tubu shum Tërnocas. Në mungesë të tribunës, në përputhje me kushte të luftës Abdullahut i a bin një karrike. Ndonse masa nuk e shihte nga karriga i a binë një tavolinë. Hypur në tavolinë për ta pa, në tubimin e mbajtur Abdullahu Tërnocasve mes jterash u tha:”
-“E dëshironi flamurin kuq e zi shqiptar?”…do ta keni nëse mi jepni 700 vullnetarë për “të liru” Kosovën.
-Duke  brohorit:
-nuk e duam Sllavin, nuk e duam shkavin, nuk duam Rusin, komunistët jan pa fe, duam lirinë, duam Shqipërinë,…Rroft Shqipëria, Rroftë Shqipëria e madhe…Kërkesa Abdullahit u rrefuzu. Më të zëshëm kundër kërkesës së tij në këtë tubim ishin patrioti i shquar Zejnulla Habimi tregtar nga Tërnoci, Rexhepi i Qerimit, Galip-Pash Ramizi, Xhafer Sulejmani, Isuf Fetahu, Rasim Shabani gjith nga Tërnoci si dhe Lam Breznica etj.
Abdullahu në këtë tubim u mundua me arsyetu kërkesën duke skjaruar Tërnocasve se Italia Fashiste ka kapitulluar, aleat i fashistve Bullgaria është tërhequr nga këto vende dhe ka veshur petkun Antifashist, Armata E e Gjermanisë po tërhiqet nga Fronti në drejtim të Gjermanisë kjart po duket kush po ngadhnjen e kush po e humb Luftën e II botërore…pa e mbaruar fjalën, me një arrogancë të madhe duke çit flakë nga goja i ndërhynë në fjalë  Rexhepi  i Qerimit:
-E kom obligim nga paria e katundit, nga burrat e Tërnocit o Abdulla me të thonë :”JO! Jo o burrë!…jo me Ty por kundër teje jam, do të luftojmë kundër bolshevizmit, dojm me vdekë për liri e për Shipni e jo për Jugosllavi”….Në Tërnoc bukës buk gjithmon i kan thon e jo leb, shtu u kon shtu ka mu konë!”…Tubimimi i Tërnocit përfundoj me situatë të tensionuar, por pa ndonjë ngatërresë.
Më 8 tetor dy Tërnocas lajmëtarë në mbrëmje arritn në Preshevë. Ata e njoftojnë intelektualin e rrallë dhe patriotin e shquar të Preshevës Ibrahim Kelmendin “se katundi tyre dhe Bujanoci ishin pushtue prej partizanëve! “ dhe se Abdulla Krashnica, kish kërkue 700 vullnetarë për”të lirue”Kosovën”. Megjithëse ideologjikisht kundërshtar Ibrahim Kelmendi për Abdulla Krashnicën shkruan: ”Abdullahu ishte shum i zoti në punët e komunizmit. Ishte një ndër militantët e partizanizmës, prandaj kishte një farë influence dhe kontakte të mira me parti”
Bullgaret më 08.9.1944. u tërhoqën nga Presheva. Po të njajtën dit Xheladin Rama  në krye me 18 ushtar vullnetar hyn në Preshevë. Në këto rrethana lufta me partizanët bëhet e pashmangshme. Lajmtarët Tërnocas në mesnat kthehen në Tërnoc me porosi që në mëngjes të fillojnë luftën për ti dubuar komunistët nga Tërnoci dhe Bujanoci. Ibrahim Kelmendi i u kishte siguruar se vullnetarët e Moravës së poshtme që ishin mirë të armatosur do ti u shkojnë në ndihëm.

Nisja nga Tërnoci
Lufta për dëbimin e partizanve nga Tërnovci dhe Bujanoci filloi më 9 shator të vitit 1944. Ish ditë ramazani. Pasi ngrënën syfyr nga Tërnoci si vullnetar me pushkë në dor i pari doli Zejnulla Habimi Zunka. Atij poashtu me pushkë në dorë i u bashkëngjitën Zair  Halimi-kovaçi, Feta Hamidi, vëlla i mësuesit të mirnjohur tërnocas Isahit Hamid-Çaushit e shumë vullnetar tjer me sopata e lopata, Tërnocas, Breznicas, nga Novosella, Luçani e fshatra tjera shqiptare. Vullnetarët në mëngjes kishin pak pushka, por shumë vullnet për ti dëbua partizanët nga Tërnoci e Bujanoci. Të parët sulmuan si rrëfe ushtarët vullnetar shqiptar. Partizanët  kishin zënë prita të vendosur assesi mos të lejojnë hyrjen e vullnetarëve në Bujanoc. Te Ura e Tatarit në hyrje të Bujanocit nga Tërrnoci u zhvillu lufta e parë ballë për ballë me partizanët. Vullnetarët shtënin…. Partizanët numerikisht ishin më shumë e më të armatosur. Ishin plotë me, municion. Shtënave shqiptare iu përgjigjeshin me zjarr. Lufta bëhej për çdo pëllëmb, për çdo rrugicë e rrugë si lufta e Stalngradit , kuptohet në përmasa të këtushme. ”Më vonë mbërritën vullnetarët e Moravës së Poshtme me disa ushtarë të Fuad Dibrës”. Ata ishin mirë të armatosur. Pas mesdite “partizanët u përzunë prej Bujanocit dhe Trnocit”. Atë ditë thyen monopolin e duhanit, disa dyqane me mall ushqimor, mall të përzier dhe disa magaza. Profesor Ibrahim Kelmendi bën fjalë për ca shpërdorime. Fuad Dibra, me një copë letër këshillon profesor Kelmendin që për dy veta të komprometuar pas pasurisë së huaj mos të lejohet ti njollosin të gjithë dhe këtyre dy vetave të komprometuar pas pasurisë së huaj  të mos u lejohet  hyrja në Preshevë. Bilansi i luftës së Bujanocit të datës 9.shtator të vitit 1944 ishte dy vullnetarë të vrar dhe gjashtëmbdhjetë nga ana e serbëve. Nga  shqiptarët u vranë emrat e tyre kurrë për  të mos vdekur: Zejnulla Habimi-Zunka dhe Mustaf Memeti.
Luftën e 9 shtatorit për çlirimin e Bujanocit edhe autorët Serb e cilësojnë si luftë të hidhur ”ogorçana borba”. Ish kjo fitore e rëndësishme e vullnetarëve shqiptar. Pasi morën Bujanocin nën kontroll shqiptarët, divizioni 46 i Ushtrisë Nacional-Çlirimtare të Jugosllavisë, qe i obliguar ti vazhdonte luftimet me forcat Gjermane dhe me forcat “reakcionare” shqiptare që luftonin për Shqipërinë e Madhe. Autorët Serb japin detaje,duke përshkruar vullnetarët shqiptar si “plaçkitës”, të dyqaneve magazave dhe shtëpive serbe. “Maloci” thonë  ata, në shpin e ngarkonin Shporetin pa i a hjek tullat, banin rënd për ti çu në shtëpi. Mernin makina për qepje, tepsia, kusia, kryp, sheqer, një njeri e kish mar edhe një çerep pa vlerë. Në librin “Tako su ih uçili “, /lexo shqip: Ashtu i kanë mësuar/ me autor A.Trajkoviç, duke përshkruar ngjarjet e 9 shtatorit 1944 shkruan: “Prodrvši u skoro prazan Bujanovac(ostali su tek po koji starac ili žena da pripaze imovinu)zajedno sa nemcima, balisti su ga totalno opljačkali, spalili veći broj kuća“…/Lexo shqip: ”Pasi deportuan gati në Bujanocin e zbrazët (ku kishte mbet aty këtu ndonji plakë apo grua për të ruajt pasurinë) së bashku me Gjermanët, Ballistët totalisht e kishin plaçkitur e kishin djegur numrin më të madhë shtëpive”/. Duke përmendur këto shpërdorime fare nuk shkruajn apo nuk japin arsyetim për krimet dhe plaçkitjet e serbëve. Në librat e tyre përplot janë faqet për vrasjet e pleqëve dhe plakave në shtëpit e tyre nga ana e shqiptarëve.
Sipas “Raportit të shtabit të brigadës dymbdhjet të Preshevës të dates 11 shtator 1944, dërguar Shtabit kryesor të ushtrisë nacionalçlirimtare  si dhe lëvizjës për rezistencë të Maqedonisë rreth luftërave kundër bandave Balliste  në sektorin Bujanoc-Preshevë bëhet fjalë për tërheqjën e partizanëve: ”naši su se povlačili pred šiptarima“/lexo shqip: njerëzit tanë tërhiqeshin përballë shqiptarëve/…Në të njejtin raport thuhet: “9 Shtator, rreth orës 5 pasë dite nga Arnautët përsëri është marr qyteti nga ana e aradhës së Vranjës. Nga Brigada e 12 në qytet kanë hyrë grupi i udhëhequr nga  ndihmës i komisarit politik shoku  Vanço, të tjerë kanë mbetur jashtë qytetit.“ Nga ky raport kuptojmë se pas debaklit që përjetuan partizanët nga forcat vullnetare shqiptare të 9 shtatotit 1944, kur partizanët u përzunë nga Bujanoci dhe u ndjekë tej Moravës ata u detyruan të kërkojn përforcim nga aradhat e Vranjës. Për humbjet nga ana e „bandave Balliste“ nuk ka prova, thuhet në raportin e përmendur të brigadës 12 të Preshevës. Kurse në gazetën Lidhja e Prizrenit, të muajit 8 tetor 1944 në rubrikën “Herojtë qi s’vdesın kurr” shënohen emrat e dëshmorve të luftës: Zejnulla Hajdini e Mustafë Mehmeti nga Tërrnoci. Gazeta në fjalë shënon “emrat  e të ramve dëshmor  dhe të plagosurve në betejat e fundit në frontin e Gjilanit: Të vramë: Rexhep Sadrija nga Novosella, Musli Zejnullahu nga Breznica, Faik Destani nga Lluçani…
Pasë debaklit që përjetuan partizanët në luftën e parë për çëlirimin e Bujanocit më 09 shtator të vitit 1944, ata vendosën që menjëher në mbrëmje të së njëjtës ditë ta rikthejnë Bujanocin. Për humbjet në fushëbetejë më së lehti e kishin ti hakmarren popullatës duarthatë të pafajshme duke i hyrë në shtëpi. Nga frika se po u binë në sy grupeve shqiptare pritën të bie Terri. Tmerri i ushtruar nga partizanët shkaktoj vaj e dhimbje tek familijarët injohru si tmerri i Bujanocit.

Kërcënimi partizan
Në  luftën e Bujanocit të 19 shtatorit 1944 Komanda ushtarake e UNÇ e Serbisë, në kufi me Kosovën Lindore solli katër divizione Serbo-Jugosllave dhe dy divizione Bullgare, sespse Komanda Supreme e Jugosllavisë së Titos ishte e bindur se Mbrojtja Kombëtare  e Kosoës pa një ushtri të madhe nuk mund të thyhet. Natën e Bajramit të Madh, më 18 shtator  të vitit 1944 komanda e ushtrisë partizane vullnetarve u dërgoi një letër Mbrojtjës Kombëtare të Kosovës për mes dy plakave Serbe  pozicioneve  Shqiptare në Osllar. Letra kishte përmbajtje kërcënuese. Me anë të kësaj letre nga Vullnetarët shqiptar kërkohej ti a kthejn shpinën “ushtrisë së Shqipërisë së Madhe kuislinge” dhe ti u bashkëngjiten partizanve “liridashës”përndryshe  do të ndërmarrin partizanët aksione dhe ofanziva  deri në shkatërrimin e plotë të ushtrisë vullnetare. Letrën e pranoi Fazli Myrta i Ranatocit, me prejardhje nga Seferët e Karadakut.
-Po luftojm! …..thuajni komandantve t u aj, u tha Fazli Myrta plakave.Kurse kuririn e dërgoj menjiher të shkoi dhe të njoftoj Mulla Idrizin.Ditve të fundit të Ramazanit Mulla Idrizi i u kishte bër shum vizita xhamive  kufitare dhe xhematit i u kish folur për rrezikun që mund të vinte  për Festën e Bajramit të Madh nga partizanët. Kish kërkuar vullnetar të ri,kish ftuar popullin për syçelsi,ushtarët urdhëron për gatishmëri të shkallës më të lart.”Po sa të jepet kushtrimi,të vraponi në kufi! Leni sillat e shtruara dhe kufomat mbi dhe ,ejani te kufini sepse e kemi në rrezik Kombin,Atdhen dhe Fenë…!”
Ftesa e komandantit të dashur e shumë të respektuar Mulla Idrizit ndikoi tek shumë patriotë shqiptar, tregtarë, zejtarë të cilët tërë pasurin e vunë në disponim  për nevoja të mbrojtjes kombëtare të atdheu. Në luftën e Bajramit  armiku përdori artileri, bëhej luftë me bajoneta. Ushtria vullnetare shqiptare duhej të përballoj luftës me partizan bullgar e çetnik. Reth faktit se edhe çetnikët luftuan kundër forcave vullnetare shqiptare bëjn fjalë dokumentat e Shtabit kryesor, sipas të cilave, kësaj rradhe shqiptarët ballistë i kanë sulmuar edhe grupi prej 50 çetnikëve të cilët pas luftimeve i u bashkuan UNÇ. Pasi u mbuluan forcat balliste nga Gjilani, ballistët shqiptar përsëri sulmuan Bujanocin dhe pas luftimeve që zgjatën tetë orë arritën ta (rrikthejnë) pushtojnë. Kur bëhet fjalë rreth luftrave për çlirimin e Bujanocit, do të ishte e padrejt të shpjegohen dhe të redukohen si luftra të datës 9 dhe 19 e 20 shtator 1944. Lufta e Bajramit,për çlirimin e Bujanoci ka qenë ndër luftrat më të ashpra në frontin e gjatë 35 kilometrash nga Bujanoci e gjerë në Vaksincë. Mbi gjithë këtë vend strategjik synonin ta kenë nën kontroll partizanët.Në luftën e Bajramit forcat armiqësor përjetuan debakël total.Ata tani ishin tërhequar edhe më larg nga pozicionet fillestare.Luftës së ashturuajtur të Bajramit të Madh për çlirimin, mbrojtjën e Bujanocit, jehon e madhe i u bë në organin e “Lidhjës së Prizrenit”. Zyra Ushtarake e Lidhjës së Dytë të Prizrenit, luftën e Bujanocit e konsideron “një fitore e shkëlqyeshme….”Në afirmimin edhe më tejm të fitores së luftës së Bujanocit ditën e Bajramit i bëri gazetari korrespondent nga Gjilani me artikullin “Gjilani e Presheva shpartallojnë brigadat komuniste”. Artikulli u botua më 8 tetor 1944.në gazetën “Lidhja e Prizrenit” pa emër të  autorit.
“Luftërat e Shtatorit 1944, për çlirimin e Bujanocit”, Xhahit Ramadani

Kthehu mbrapa

Shto koment